Santa Sangre
Een kleine maar hoge, wit geverfde kamer met daarin een boomstronk en een hondenmand: dit is de naargeestige ruimte waarin Fenix (Axel/Adan Jodorowski) zijn dagen in alle eenzaamheid slijt. De jongeman is opgenomen in een inrichting, heeft alleen ?contact? met de behandelende artsen, spreekt verder met niemand en waant zich een vogel?
Ooit was Fenix een jonge veelbelovende goochelaar die samen met zijn ouders optrad in een circus. Zijn vader Orgo (Stockwell), een onvriendelijke, harde man is messenwerper, rokkenjager ?n drankorgel, moeder Concha (Guerra) heeft een gewaagde trapeze act en daarnaast genoeg vrije tijd om een obscure cultus te leiden. Op een dag wandelt de nieuwe circusattractie binnen, de Tattoo-vrouw, een echte bezienswaardigheid. Een stiekum onderonsje van Orgo en de Tattoo-vrouw loopt volledig uit de hand, en in de worsteling die ontstaat verliest Concha haar armen, pleegt Orgo zelfmoord en vertrekt de Tattoo-vrouw samen met Fenix? doofstomme vriendinnetje Alma (Dennison) met de noorderzon, om nooit meer terug te keren. Een serie klappen die de arme Fenix niet meer te boven komt?
?Santa Sangre? van de veelzijdige en multi-getalenteerde Jodorowski is maar moeilijk in een hokje te plaatsen: horror, psychologisch drama, karakterstudie of toch moord-mysterie? De regisseur jongleert soepeltjes met genres en conventies en laat pas tegen het einde enkele steekjes vallen. Ondanks de in eerste instantie enigszins verwarrende ongerichtheid is het wel meteen duidelijk dat twee zaken centraal staan in ?Santa Sangre? en wel de verwrongen belevingswereld van Fenix waarin het Freudiaanse Oedipus-complex een beslissende rol speelt, en Kunst. Jodorowski lijkt namelijk eerst en vooral kunstenaar en ?film? is voor hem zodoende hooguit ??n van de vele manieren om het overschot aan creatieve en artistieke energie te kanaliseren. Op zijn curriculum prijkt tot op heden slechts een handvol films, enkele zeer persoonlijk getint en vrijwel zonder uitzondering in de alternatieve, ?Filmhuis?-categorie.
Meteen na de eerste inleidende minuten, die zich afspelen in het kamertje van Fenix, blijkt Jodorowski een vaardig en getalenteerd visueel componist die, wanneer we terugkeren naar Fenix? jeugd, schijnbaar moeiteloos enkele prachtige plaatjes op het witte doek tovert. In een stijl die doet denken aan Argento wordt de kijker getrakteerd op uiterst kleurrijke beelden, in enkele gevallen vastgelegd met behulp van opvallend camerawerk, hevig contrasterend met de eerder getoonde witte steriliteit van Fenix? huidige, statische leefomgeving. De schijnbare vrolijkheid van de locatie, een circustent bruisend van activiteit en leven maakt het contrast extra schril. Schijn is overigens het sleutelwoord, want het leven van Fenix is allesbehalve een pretje. Vader vindt zijn zoon maar een huilebalk en hij deinst er niet voor terug dat hardhandig duidelijk te maken. Na een bizarre en traumatische gebeurtenis, net als bijna elk frame in deze film bol van symboliek, wordt Fenix vastgebonden en tatoe?ert vader Orgo met een van zijn werpmessen een vogel op de borst van zijn zoon; een volgens Orgo noodzakelijke initiatie, nu is Fenix eindelijk een man. Van zijn moeder, de obsessieve leidster van een zeer vreemde sekte, moet Fenix het ook niet hebben, zij is overmatig controlerend, manipulatief en geeft hem maar heel weinig ruimte. Een dramatisch uit de hand gelopen ruzie bezegelt uiteindelijk het lot van Fenix die, murw geslagen en volledig in zichzelf gekeerd, opgesloten raakt binnen zijn eigen gedachtenwereld en de muren van de inrichting.
Op een dag verandert zijn leven echter grondig en wordt de lange en moeizame weg richting de uiteindelijke, bevrijdende geestelijke zuivering ingezet: Fenix? armloze moeder wijst hem de weg en helpt hem ontsnappen uit de inrichting. Maar haar vroegere neiging tot overheersing is in al die tijd alleen maar gegroeid en zorgt snel voor een alles verstikkende deken over de wereld van Fenix. De verontrustende relatie tussen de twee verwordt tot een toestand van perverse, scheef gegroeide symbiose, waarbij moeder Concha eist dat Fenix zich volledig wegcijfert en zijn bestaan inricht in dienst van haar, functionerend als substituut voor de ontbrekende armen. Jodorowski?s zoon Axel, die verrassend competent de rol van de Fenix voor zijn rekening neemt, is net als zijn vader thuis in de wereld van de mime en dat blijkt uit enkele absoluut verbazingwekkende sc?nes met Blanca Guerra (moeder Concha), waarin hij volledig geloofwaardig en met naadloze souplesse de rol van haar armen heeft overgenomen?
De wereld van de volwassen Fenix is overigens beduidend minder kleurrijk en zelfs wat grijs en grauw maar bevat eveneens enkele visuele hoogstandjes. Met name een van de moorden, onder begeleiding van opzwepende Latijns-Amerikaanse klanken, voorafgegaan door een stalk die de kijker meeneemt door een labyrint van smerige, nauwe steegjes en die uiteindelijk leidt tot een ballet van bruut, bloederig geweld, is ongetwijfeld ge?nspireerd door het werk van Argento: zeer stijlvol en esthetisch verantwoord maar ook hard en confronterend.
Behalve vanwege de schitterende plaatjes valt ?Santa Sangre? op door de alom aanwezige symboliek, soms subtiel maar vaker iets te voor de hand liggend en te fors aangezet. Zo bevat het optreden van de jonge Fenix een veelzeggende goocheltruc: zijn vriendinnetje Alma verdwijnt in een magische kist en na enkele simpele handgebaren is zij veranderd in?moeder Concha. Werkelijk ?lles dat in beeld verschijnt, hoe klein en schijnbaar onbeduidend ook, heeft een dubbele betekenis en is significant zo lijkt het en dat kan op den duur wat geforceerd en bedacht aandoen. Daarnaast overspeelt Jodorowski zijn hand in enkele dialogen tussen Fenix en Concha, die juist te w?inig verhullend zijn. Hooguit minuscule minpuntjes die niets afdoen aan de onmiskenbare maar waarschijnlijk niet door iedereen gewaardeerde kwaliteiten van ?Santa Sangre?. Een visueel spectaculair kijkje in de troebele wereld van Fenix die, getraumatiseerd en met de last van zijn veel te strikte opvoeding op de schouders, op zoek gaat naar verlossing en bevrijding. De catharsis is onvermijdelijk maar ook tragisch, symbolisch verbeeld door het loskomen van de getatoe?erde vogel op zijn borst en leidend tot Fenix? ontroerende wederopstanding als -geestelijk? vrij mens. Een absolute aanrader voor hen die ver van mainstream verwijderde cinema niet schuwen.
Reactie toevoegen
Je moet inloggen om te kunnen reageren!
Reacties op deze review
Alle kritiek is welkom! In mijn review maak ik ook gebruik van symboliek. Neem het allemaal niet letterlijk en bedenk dat de weg naar het slotakkoord belangrijker is dan het einde zelf.
Geschreven door: BvZ
Ingezonden op: 2004-02-15
Regiseur: Alejandro Jodorowski
Acteurs: Axel Jodorowski, Blanca Guerra, Guy Stockwell, Thelma Tixou, Sabrina Dennison, Adan Jodorowski en Faviola Elenka Tapia
Tijdsduur: 117 min.
Jaartal: 1989
Rapportcijfer: 8